Trần Đại Nghĩa, tên khai sinh là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13 tháng 9 năm 1913 tại xã Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Ông lớn lên trong một gia đình nhà giáo nghèo, sớm mồ côi cha, được mẹ và chị gái tần tảo nuôi dưỡng. Từ nhỏ, Phạm Quang Lễ đã bộc lộ trí thông minh vượt trội. Năm 1933, ông xuất sắc đỗ đầu hai bằng tú tài Toán học và Triết học tại Sài Gòn. Năm 1935, ông nhận học bổng du học tại Pháp, nơi ông tốt nghiệp kỹ sư tại Trường Bách khoa Paris và cử nhân Toán học tại Đại học Sorbonne. Sau đó, ông tiếp tục nghiên cứu về kỹ thuật chế tạo vũ khí tại Pháp và Đức, làm việc tại các xưởng sản xuất vũ khí hàng đầu châu Âu. Năm 1946, nghe theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông từ bỏ cuộc sống ổn định ở nước ngoài, trở về Việt Nam tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp với tên gọi Trần Đại Nghĩa, thể hiện khát vọng cống hiến cho đất nước.
Trần Đại Nghĩa được xem là cha đẻ của ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam. Trong bối cảnh kháng chiến thiếu thốn, ông đã lãnh đạo và trực tiếp nghiên cứu, chế tạo nhiều loại vũ khí quan trọng, góp phần nâng cao sức mạnh quân đội Việt Nam. Ông tổ chức sản xuất mìn, lựu đạn, súng bazooka, súng không giật SKZ và bom phóng, những vũ khí này đã phát huy hiệu quả lớn trong các trận đánh. Đặc biệt, súng bazooka và bom phóng do ông cải tiến đã trở thành biểu tượng cho sự sáng tạo của quân đội Việt Nam trong điều kiện khó khăn. Ông từng giữ các trọng trách lớn như Cục trưởng Cục Quân giới (1946), Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, và Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam. Không chỉ giới hạn ở lĩnh vực quân sự, ông còn đóng góp vào việc xây dựng nền khoa học kỹ thuật Việt Nam, thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp và y tế. Tinh thần làm việc tận tụy, sáng tạo không ngừng của ông đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ nhà khoa học.
Với những đóng góp to lớn, Trần Đại Nghĩa được Nhà nước phong tặng nhiều danh hiệu cao quý. Năm 1948, ông được phong quân hàm Thiếu tướng khi mới 35 tuổi. Năm 1952, ông trở thành một trong những người đầu tiên nhận danh hiệu Anh hùng Lao động. Năm 1966, ông được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô, một vinh dự hiếm có đối với các nhà khoa học Việt Nam. Ông cũng được trao Huân chương Hồ Chí Minh và Giải thưởng Hồ Chí Minh, ghi nhận những cống hiến xuất sắc trong sự nghiệp khoa học và kháng chiến. Những vũ khí do ông chế tạo không chỉ giúp quân đội Việt Nam giành thắng lợi trong kháng chiến mà còn đặt nền móng cho ngành công nghiệp quốc phòng hiện đại. Trần Đại Nghĩa qua đời ngày 9 tháng 8 năm 1997 tại Thành phố Hồ Chí Minh, để lại di sản khoa học và tinh thần yêu nước bất diệt. Tên ông được đặt cho nhiều con đường, trường học, và giải thưởng khoa học, trở thành biểu tượng của trí tuệ và lòng trung thành với Tổ quốc.
“Tôi làm việc không vì danh vọng, mà vì trách nhiệm với Tổ quốc và nhân dân.”